บทคัดย่องานวิจัย

การศึกษาสภาพปัญหาและความสำเร็จในการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น
Study of Learning Conditions : Obstacle and Success In Science of Lower Secondary Classes

ส.วาสนา   ประวาลพฤกษ์
จันทนา   เลือดกรุงศรี
ผดุงศักดิ์   วิศิษฎ์วุฒิกุล
บุญทวี   อรุณมาศ
ยรรยง   ปกป้อง
ฉัตรศิริ   ปิยะพิมลสิทธิ์
ได้รับเงินอุดหนุนจากสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ปีงบประมาณ 2542

การศึกษาสภาพปัญหาและความสำเร็จในการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาสภาพปัญหาในการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ พฤติกรรมการเรียนการสอน และปัจจัยที่ทำให้เกิดความสำเร็จในการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยครูผู้สอนวิทยาศาสตร์ในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 679 คน และนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น 2,465 คน เก็บข้อมูลในระหว่างปีการศึกษา 2542 เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามสภาพการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ แบบสังเกตการสอนวิทยาศาสตร์ แบบสัมภาษณ์ครูผู้สอนวิทยาศาสตร์ แบบทดสอบความถนัดทางการเรียน แบบทดสอบทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ แบบวัดเจตคติต่อวิทยาศาสตร์ และแบบวัดความสนใจทางวิทยาศาสตร์ วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วยการส่งแบบสอบถามทางไปรษณีย์ การสังเกตและสัมภาษณ์ครูวิทยาศาสตร์ และการทดสอบนักเรียน ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้

1. สภาพการจัดการเรียนการสอน
สภาพการใช้หลักสูตร ครูส่วนใหญ่จะสอนเนื้อหาตรง ๆ ไม่มีการดัดแปลง นักเรียนไม่เกิดการเรียนรู้ที่แท้จริง ไม่เกิดกระบวนการ ครูผู้สอนเกือบครึ่งหนึ่งที่ไม่มีวุฒิทางการสอนวิทยาศาสตร์ นอกจากนั้นประมาณ 1 ใน 3 ของครู ไม่ได้รับการฝึกอบรมเพิ่มเติมทางการสอนวิทยาศาสตร์ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ครูมีเวลาในการเตรียมการสอนน้อย และไม่ค่อยคำนึงถึงสภาพแวดล้อมในท้องถิ่น การสอนส่วนใหญ่ยังไม่สามารถเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางได้เพราะนักเรียนในแต่ละห้องค่อนข้างมาก การตรวจงานไม่ทั่วถึง การใช้สื่อการสอนอยู่ในระดับต่ำ การเรียนการสอนเน้นเนื้อหามากกว่ากระบวนการ ทำให้นักเรียนไม่สามารถเข้าถึงวิทยาศาสตร์ได้อย่างแท้จริง ผลการเรียนของนักเรียนอยู่ในระดับปานกลาง นักเรียนมีส่วนในการคิดและการทดลองวิทยาศาสตร์ค่อนข้างน้อย ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ปานกลางและค่อนข้างต่ำ

2. พฤติกรรมการเรียนการสอน
การเรียนการสอนยังเน้นครูเป็นศูนย์กลางเป็นส่วนใหญ่ นักเรียนยังมีบทบาทน้อยทั้งในด้านการทำกิจกรรมต่าง ๆ ในระหว่างเรียนและการสรุปบทเรียน

3. ปัจจัยที่ทำให้เกิดความสำเร็จในการสอน พบว่า นักเรียนในกลุ่มสูงและกลุ่มต่ำมีความแตกต่างกันในความถนัดทางการเรียน ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เจตคติต่อวิทยาศาสตร์ และความสนใจทางวิทยาศาสตร์ ในการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยเหล่านี้พบว่า ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ มีความสัมพันธ์กับความถนัดทางการเรียนด้านตัวเลข และเจตคติ ส่วนความสนใจทางวิทยาศาสตร์ส่งผลต่อเจตคติต่อวิทยาศาสตร์ 49 เปอร์เซ็นต์

ครูวิทยาศาสตร์ดีเด่นจัดการเรียนการสอนโดยเน้นกระบวนการในการปฏิบัติงานและกระบวนการกลุ่ม นวัตกรรมการเรียนการสอนที่สำคัญได้แก่ เทคนิคการสอนแบบต่าง ๆ คือ วิธีสอนแบบอริยสัจสี่ วิธีสอนแบบสืบสวนสอบสวน วิธีสอนโดยเน้นการคิดแบบโยนิโสมนสิการ วิธีสอนโดยใช้เทคนิคพยากรณ์ การสอนตามแนวทฤษฎีธรรมชาติ และใช้กิจกรรมต่าง ๆ ได้แก่ กิจกรรมคิวซี การจัดห้องเรียนแบบศูนย์การเรียน การใช้สื่อการสอนให้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง